Rafaël
(1483-1520)
Raffaelo Sanzio, in het Nederlandstalige gebied Rafaël genaamd, leerde de eerste schilderkundige vaardigheden waarschijnlijk van zijn vader, de schilder Giovanni Santi. Op zeventienjarige leeftijd ging Rafaël in de leer bij zijn belangrijkste leraar, Perugino in Perugia. Hij bracht vier jaar in de werkplaats van deze meester door. Aan het begin van zijn autonome kunstenaarschap was de invloed van de Perugino-school zeer groot. Dit is duidelijk te zien in zijn eerste belangrijk werk ‘De verloving van Maria ’ uit 1504 (Brera, Milaan). De achtergrond en het menselijke schoonheidsideaal lijken afkomstig van Perugino.
De verloving van Maria, 1504, houten paneel, 170 x 118 cm., Pinacoteca di Brera in Milaan.
In de herfst van 1504 kwam de eenentwintig jarige Rafaël in Florence aan. Het inspirerende artistieke klimaat stimuleerde hem tot de ontwikkeling van zijn eigen stijl. Aspecten uit werken van anderen integreerde hij daarin. Vooral de kunst van Leonardo en Michelangelo hadden een impact op de jonge Rafaël. Van Da Vinci nam hij bijvoorbeeld versluiering door sfumata over. In zijn Florentijnse periode schilderde hij hoofdzakelijk Madonna’s.
Madonna del Granduca, 1504, olieverf op doek, 84 x 55 cm., Palazzo Pitti, Florence
In de herfst van 1508 ontbood paus Julius II Rafaël naar Rome. Net als de acht jaar oudere Michelangelo schilderde hij daar fresco’s in het Vaticaanse paleis. Onder invloed van de Michelangelo’s plafondschilderingen in de Sixtijnse kapel werden Rafaëls figuren krachtiger en volumineuzer. Hij werd eveneens geïnspireerd door de kenmerkende gedraaide lichaamshoudingen van de oudere meester.
In het Vaticaanse paleis beschilderde Rafaël voor paus Julius II de plafonds en de muurvlakken van een reeks pauselijke zalen (stanze). Voor deze grote opdracht moest hij leerlingen en assistenten aannemen. In de loop der tijd liet Rafaël de uitvoering van zijn ontwerpen steeds meer aan assistenten over. Hij werd zelf met steeds meer andere taken belast.
De Stanza della Segnatura werd tussen 1509 en 1511 als eerste van fresco’s voorzien. De onderwerpen hebben betrekking op de aanvankelijke bestemming van de ruimte als bibliotheek. Theologie, filosofie, het recht en de kunsten staan centraal aangezien ze beschouwd werden als de disciplines van humanistische geleerdheid. Het plafond is voorzien van vrouwenfiguren in rondo’s die deze faculteiten personifieerden. De grote scènes op de muren corresponderen inhoudelijk. ‘Disputà del Sacramento’, ‘De school van Athene’, ‘Gregorius IX bekrachtigt de decretalen’ en ‘Parnassus’ belichamen respectievelijk de theologie, de filosofie, het recht en de poëzie.
De school van Athene, 1509-1511, fresco, basis 770 cm., Stanza della Segnatura, Vaticaans paleis, Rome
De rust in de fresco’s van de Stanza della Segnatura vormt een groot contrast met de dramatisch expressieve fresco’s in aangrenzende vertrekken, waaronder de Stanza d’Eliodoro. Daar is ondermeer de verdrijving van de tempelschender Heliodorus uit de tempel in Jeruzalem uitgebeeld. Deze dramatische scène is geschilderd in samenwerking met Giulio Romano.
De verdrijving van Heliodorus uit de tempel, 1512-1513, fresco, basis 746 cm., Stanza dell’Eliodoro, Vaticaans paleis, Rome
Na Bramante’s dood in 1514 belaste Leo X Rafaël met de bouwleiding over de Sint-Pieter. In 1515 werd hij bovendien ‘hoofdintendant van de straten van Rome’. Deze functie hield zowel verantwoordelijkheid voor de aanleg van de stad in als het toezicht op de opgravingen en metingen van ruïnes. In zijn Romeinse periode schilderde Rafaël eveneens Madonna-schilderijen (waaronder de Beroemde Sixtijnse Madonna uit 1512-1513 in de Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden) en portretten (het portret van Julius II en het beroemde portret van Leo X uit 1517-1518 in het Uffizi te Florence). In de laatste jaren van zijn leven liet Rafaël de uitvoering van zijn grote werken grotendeels of zelfs helemaal over aan leerlingen en medewerkers. Het ontwerp was natuurlijk van zijn hand. In ‘De transfiguratie’, zijn laatste schilderij, was echter relatief veel door hem zelf geschilderd.
De transfiguratie
Rafaël is, ondanks zijn dood op zevenendertig jarige leeftijd, een bijzonder invloedrijke kunstenaar geweest. Hij wordt beschouwd als één van de drie grootste schilders van de hoge renaissance. Op onnavolgbare wijze heeft hij naturalisme overeen weten te brengen met evenwicht en symmetrie. In zijn uitgebalanceerde composities zijn de linker en de rechterhelft zorgvuldig op elkaar afgestemd om een evenwichtig beeld te creëren. Deze compositiemethode is gangbaar, maar geeft doorgaans starre onnatuurlijke resultaten. Het werk van Rafaël oogt echter fris en natuurlijk ondanks de uiterst rationele composities
School of Athens
Raphael
Buy posters at AllPosters.com
|
