Otto Wagner

(1841 Penzing, bij Wenen- 1918 Wenen)

Otto Wagner wordt beschouwd als één van de belangrijkste grondleggers van de klassieke moderne architectuur. Haast al zijn vernieuwende gebouwen worden gerekend tot de Jugendstil. Ze zijn pas na zijn vijftigste levensjaar gerealiseerd. De beroemde en veelzijdige Oostenrijker manifesteert zich dan als een invloedrijk voorvechter van moderne creaties in eigentijds materialen, zoals beton, ijzer en aluminium. Volgens hem dienen het materiaalgebruik, de functie en de constructie zich logisch te verhouden tot de architectonische vormgeving. Dit houdt onder meer in dat hij de technische constructies niet meer aan het oog onttrekt. Raamwerken van ijzer en staal zijn op een esthetisch wijze vorm gegeven. In overeenstemming met zijn werk is zijn devies; ‘Artis sola domina necessitas ’(De noodzaak is de enige meesteres van de kunst). Zijn rationele en doelmatige gebouwen lopen vooruit op het functionalisme. Hij heeft zich ook als een begaafd ontwerper van kunstnijverheidsproducten bewezen.

De Postsparkarsse (postspaarbank) uit 1904-1906 is het bekendste werk van Wagner

De invloed van Otto Wagner heeft zich in Wenen het sterkste gemanifesteerd. Tot de Eerste Wereldoorlog domineert de zogenaamde Wagner-school de Weense architectuur. Daartoe worden Joseph Maria Olbrich, Josef Hoffman, Josef Plecnik en Max Fabiani gerekend. Ook de tegen de Wiener Sezession rebellerende Adolf Loos kan beschouwd worden als zijn leerling. Otto Wagner heeft zijn ideeën en visie niet alleen verbreid door zijn inspirerende architectuur en door zijn architectuurvisie te publiceren. Hij is eveneens invloedrijk als lid van de Wiener Sezession (1899-1905), als docent aan de architectuurschool van de Weense academie (1904 tot 1912) en door leiding te geven aan een groot architectenbureau.

Otto Wagner heeft van 1857 tot 1869 op de Technische Hogeschool in Wenen gezeten, van 1860 tot 1861 op de Koninklijke Bouwacademie van Berlijn en vervolgens van 1861 tot 1863 op de architectuurschool van de Weense academie. Tot zijn vijftigste is zijn werk redelijk behoudend, hoewel zijn veelal door de Florentijnse renaissancestijl geïnspireerde gebouwen zich onderscheiden door een structurele en constructieve benadering met relatieve helderheid en abstractie tot gevolg. Daarvan getuigt de voormalige Länderbank in Wenen. Zijn villa uit 1886 is een ander nog bestaand voorbeeld dat duidelijk gerelateerd is aan het historicisme (rand Wenen; wijk Hütteldorf).

Station Karlskirche

Vanaf 1892 reguleert Otto Wagner de rivier de Wien en vanaf 1894 ontwikkelt hij de Stadtbahn, het tramnet van Wenen. Voor deze omvangrijke ingenieursprojecten, het zogenaamde Generalregulierungsplan, heeft Wagner zijn bureau uitgebreid tot zeventig medewerkers. In het kader van dit project worden ruim dertig stations, bruggen, sluizen, viaducten en infrastructuur voor de Donaukanal gerealiseerd. Een streven naar technisch en esthetische vernieuwing komt tot uiting in deze werken. Vanaf 1893 keert Otto Wagner zich namelijk af van de heersende neo-stijlen en toont hij zich een voorstander van moderne architectuur.

Een stroom van kritiek heeft Wagner pas te verwerken gekregen naar aanleiding van de Wagner-gebouwen uit 1898-1899. Deze onconventionele Jugendstil ontwerpen vond men niet passend in een statige laan met voorname gebouwen in historische stijlen. Station Karlsplatz (1899-1901), de Postsparkarsse (postspaarbank) uit 1904-1906 en Kirche am Steinhof ( 1905-1907) behoren tot de bekendste ontwerpen van Otto Wagner.

Hieronder vindt u de belangrijkste werken van Otto Wagner: